De geveltuinenprijs

Da laatste toespraak van Auke Bijlsma bij de uitreiking van de geveltuinenprijs in het Pintohuis, september 2011. Met dank aan Martijn van der Molen, die de toespraak in tekst heeft omgezet.

Ik wil deze keer in m’n verhaal drie dingen benadrukken, allereerst: waarom zijn geveltuinen zo belangrijk voor een buurt? En ten tweede: wat is het bijzondere aan planten? En m’n derde punt: hoe kunnen we ook de jongeren en dus de scholen er meer bij betrekken?

Waarom zijn geveltuinen zo belangrijk voor een buurt?Als je in een buurt woont zoals bijvoorbeeld de Nieuwmarkt, een buurt met maar vijf tot zes duizend mensen die elkaar voor een deel niet kennen, hoe leer je de mensen uit je eigen omgeving dan kennen? Nu, dat is allereerst door de scholen en door de kinderen, dat is het belangrijkste. Maar ook worden mensen lid van verenigingen, hoewel tegenwoordig veel mensen naar de televicie kijken en het verenigingsleven hier en daar is teruggelopen.
Je hebt ook een categorie mensen die een hond nemen, want als je met een hond over straat loopt dan spreken de mensen je eerder aan en zeker mensen die daar ook met een hond lopen. Zo raken mensen met elkaar in contact.

Het is ook heel belangrijk voor een buurt om elkaar te kunnen leren kennen door een geveltuin. Wanneer mensen zien dat jij in je geveltuin aan het planten bent dan komen de vragen vanzelf over hoe je bepaalde affiche van de Auke Bijlsma Gevetuinenprijsplanten moet behandelen of zaaien. Mensen ruilen dan ook stekken en genieten bovendien van elkaars tuin.

Als je bijvoorbeeld eens naar de Nieuwe Jonkerstraat kijkt en je ziet daar al die prachtige geveltuinen terwijl het eerder toch een onogenlijk straatje was waar bijna niemand doorheen liep. Je ziet daar vandaag juist meerdere mensen doorheen lopen en buiten zitten en op deze manier leren mensen door de geveltuinen elkaar kennen.
Wat zou het toch mooi zijn als je Amsterdam zo als geheel zou kunnen zien. Als je bijvoorbeeld naar AmsterdamWest kijkt met zijn strokenbouw, waar je vaak van die onderhoudsvrije doornstruikjes ziet met grasvelden ertussen, wat zou het dan toch prachtig zijn wanneer je daar tuinen van maakt. Dit zouden woningbouwverenigingen en ook de gemeente gemakkelijk kunnen doen. Je legt ergens gewoon twintig of dertig centimeter teelaarde neer en vervolgens een laag hek eromheen, zodat de honden eruit blijven, en er moet natuurlijk een waterkraan op. Dit alles vergt weinig investeringen. Men verbouwt er dan groente op of bloemen en ja geef iedereen dan maar een moot van die tuin. Men krijgt dan de prachtigste tuinen op de stroken tussen de flats, tuinen waar echt iedereen van kan genieten en de mensen raken bovendien met elkaar in contact.
Als je sla bijvoorbeeld volgroeid is, dan heb je vaak ineens vier of vijf of  meerdere kroppen en die kan je niet allemaal tegelijk opeten dus dan deel je die uit.
Mensen gaan ook zeker stekken en producten ruilen, raken met elkaar in contact
en het ziet er ook prachtig uit. In west wonen veel mensen uit dorpen van mediterrane gebieden zoals Marokko of Turkije. Deze mensen hebben vaak een landbouw-achtergrond en zijn het verbouwen van bijvoorbeeld groenten nog niet verleerd, dit zie je goed in volkstuinen. Mensen moeten daar vaak lang op wachten, er zijn enorme wachttijden. Men ziet daar dat mensen allerlei groentes verbouwen en opnieuw: het is een hele goeie manier om elkaar te leren kennen .

Kinderen leren bijvoorbeeld in schooltuinen wat de waarde van planten is en dat je sommige ervan kunt eten. Heel jammer dat iedereen altijd maar roept dat dit allemaal echt niet kan omdat er steeds van alles wordt gejat.(gestolen)
Toen  bijvoorbeeld de Koningstraat nog voordat de huizen daar werden teruggebouwd, een open plek was, was het een zanderige vlakte. We hebben toen gezegd:
‘Leg daar nu een laag teelaarde neer met een hek eromheen’. Destijds was daar al zoveel belangstelling voor dat we die moten grond zelfs nog onder hele groepen mensen hebben moeten verdelen. De een had daar aardbeien op staan en een ander snijbiet en die zijn nooit door anderen ervan afgehaald. Mensen kunnen zich soms niet eens voorstellen dat aardbeien zomaar in de stad groeien en dat je die zou kunnen eten.
Andere mensen hadden bloemen in hun tuin in de Koningstraat staan en het zag er als geheel al snel prachtig uit. Veel groenten en tuinplanten zijn eenjarig en het hoeft daarom geen jaren te duren voordat alles er heel mooi uitziet. De tuinen zien er altijd meteen mooi uit.

Auke Bijlsma reikt de geveltuinenprijs uitWat is er toch zo bijzonder aan planten? Wel, planten zijn de oudste levende wezens op aarde. Sommige planten zoals  bijvoorbeeld ‘the Bristolcohn pine’ dit is de Borstelkegel-den, die hoog in de bergen van Amerika groeit, zijn wel zesduizend jaar oud. Het grootste deel van het jaar liggen deze planten onder de sneeuw maar in de drie maanden van het jaar dat ze niet onder de sneeuw liggen maken ze wat blaadjes. Deze Borstelkegel- den groeit erg langzaam en ze lijkt bijna wel dood  maar ze is niet dood,.integendeel. Precies diezelfde plant groeide daar al op precies diezelfde  plek toen zeg maar, Christus of  Mohammed hier op aarde rondliepen, en ze groeien daar nog steeds.
Andere planten leven juist heel erg snel. Sommige algen leven zelfs maar twintig minuten en dan delen ze zich. De blauwalg lijkt zo zelfs wel een laag verf bovenop het water. Vooral in stilstaand water zie je vaak een enorme verscheidenheid aan planten. Wij hebben hier vlakbij in de buurt een prachtige tuin waarin op een kleine opvlakte veel planten staan: de Hortus. Op een oppervlakte van 100 vierkante meter bij iets meer dan 100 vierkante meter staan daar echt onvoorstelbaar, wel 6000 verschillende soorten planten. In de Hortus groeien de planten uit tropische landen in de kassen en  er staan planten van honderden jaren oud. Deze Hortus is na die van Leiden, de oudste Hortus in Nederland. Vanuit deze Amsterdamse Hortus is de koffie over de gehele aarde verspreid want op een gegeven moment zijn vanuit Jemen twee koffieplantjes gesmokkeld naar Indonesië en vervolgens naar de Amsterdamse Hortus. Waarna ze naar Parijs en daarna naar de Franse Caraïben en voorts naar o.a. Brazilië zijn gegaan.
Zeer de moeite waard en je kunt je dan ook nauwelijks voorstellen dat de universiteit 25 jaar geleden de Hortus wilde vervangen door een parkeerplaats. Dankzij de strijd van bewoners is dat toen gelukkig niet doorgegaan. Het is een prachtige Hortus waar iedereen van geniet.

Als je naar planten kijkt dan zie je hoe groot ook hun verscheidenheid is en met name door ze te tekenen leer je goed naar De Auke Bijlsma-geveltuinenprijsplanten kijken. Ik heb in mijn opleiding biologie veel planten moeten tekenen en daarvan leer je veel beter hoe een plant er uitziet dan wanneer je zomaar even een foto van een plant maakt.
Ik zou het geweldig vinden als de volgende keer bij de Geveltuinen prijs ook de scholen zouden worden ingeschakeld, wanneer bijvoorbeeld ook een prijs zou uitgelooft voor diegene die de meeste planten en bloemen soorten in de geveltuinen van de Nieuwmarkt zou kunnen onderscheiden. Daar kunnen we de Anthonieschool en de Witte Olifant bij inschakelen. Je kunt ook tekenwedstrijden organiseren voor wie de mooiste tekening van een plant of een bloem kan maken.

De zaal is vol en ik vind het dan ook ontzettend leuk om de oorkondes met de jury-oordelen uit te reiken.Ik zal ze voorlezen. We beginnen met de aanmoedigingsprijzen
en daarna met de eerste, tweede en derde prijs. Peter Pasnegger heeft prachtige foto’s gemaakt die ik jullie ook zal laten zien zodat jullie weten om welke thuin bij welk adres het gaat. Het lijkt me een goed idee om ook in de OpNieuw wat aandacht hieraan te besteden zodat mensen kunnen zien welke tuinen dit jaar de eerste prijs en de wisselbeker en ook de andere prijzen hebben gewonnen. Ik hoop dat dit alles ieder jaar op deze manier door kan gaan en ik vind het prachtig dat er ieder jaar meer belangstelling voor is en dat mensen elkaar op deze manier inspireren. Dank jullie wel.

Auke

De speech is ook gepubliceerd in OpNieuw, kwartaalblad van de Nieuwmarktbuurt (29e jaargang, nummer 4) in december 2011.
OpnieuwNU-medewerker Sjaak van der Leden maakte van de foto's genomen tijdens de uitreiking een collage die u hier kunt downloaden:
Collage Geveltuinenprijs