Toespraak Thomas van Luyn

AUKE

Ik ben Thomas en ik spreek namens de zonen van Petra. Zo zag Auke ons ook, de zonen van Petra. En misschien omdat hij zelf ook geen kinderen had, gaf hij, zeker aan het begin, ons in zekere zin een grotere plaats in zijn hart dan wij hem in de onze. Wij hadden het namelijk aanvankelijk niet zo op hem.

Auke en Petra leerden elkaar kennen in de jaren zeventig toen zij samen werkten aan de leegstandswet. Mijn moeder was kraakadvocate, en Auke was activist. Niet lang daarna werd bij Petra borstkanker geconstateerd, maar dat verhinderde Auke en Petra er niet van een bloeiende relatie te krijgen, van een liefde en een intimiteit die maar voor weinig mensen in deze wereld is weggelegd.

Niet dat wij daar aanvankelijk blij mee waren. Auke kwam als vreemdeling binnen in een goedbeschouwd disfunctioneel gezin, waarin de mannelijke bewoners zich op hun eilandjes hadden teruggetrokken. Petra's kanker was een pijnlijk onderwerp voor ons, en daarbij zaten de drie broertjes in verschillende fasen van een lastige puberteit.

En dan komt daar een vreemdeling binnen. En wat voor een. Hij had een raar accent en praatte over hele andere dingen dan wij. Hij had een raar lijf, een raar hoofd, rare vingers, rare tenen, die je kon zien want hij droeg sandalen, en hele rare oren. Munitie genoeg dus voor drie boze pubers om daar hun scherpe kwinkslagen met nauwelijks verhulde vijandigheid op los te laten. Want dat deden we. We let him have it, aan de eettafel.

Niet alleen kwetste dat hem totaal niet, hij leek het af en toe ronduit amusant te vinden. Ik weet nog dat ik een keer tegen hem stond te schreeuwen, en dat hij me gewoon uitlachte, totdat ik zelfs naar hem spoog, alleen maar om getrakteerd te worden op Auke's hardste schaterlach getrakteerd te worden. Niet alleen dat, Petra leek soms ook een beetje de humor van onze nukken in te zien. Onacceptabel natuurlijk. Hij leek wel van een andere planeet te komen, die rare Fries. Hadden wij een situatie in huis gecreëerd waarin Petra's kanker taboe was, een situatie waaraan zij zelf meedeed door ons zo min mogelijk met haar ziekte lastig te vallen, omdat zij ons natuurlijk een gelukkige jeugd wou geven, kwam daar die ongecompliceerde, onmanipuleerbare goudeerlijke Fries binnen, die alles deed wat wij vreselijk vonden. Niet alleen had hij een relatie met haar, niet alleen peuterde hij haar los uit ons ongelukkige huis, hij accepteerde haar kanker volkomen, tot op het punt dat zij hand in hand met hem over het strand liep. Topless, met geamputeerde borsten en al.
Ik kan niet beginnen uit te leggen hoe raar en naar wij dat allemaal vonden. En terwijl wij onze verwijten en ons ongemak zaten te koesteren, beklom Auke met Petra de Stromboli.

Niet dat hij ons negeerde, hij nam ons mee naar het museum, op schatzoeken in de bouwput van de Stopera, op vakantie in Lanzarote, hij deelde zijn liefde en enthousiasme voor allerlei dingen met ons, maar al die tijd was hij glashelder voor wie hij er was. Zijn loyaliteit lag bij Petra, en hij vertrouwde er terecht op dat dat op de lange duur voor ons ook het beste zou zijn. Nooit heeft hij zich de rol van een stiefvader of opvoeder aangemeten. Hij was er voor Petra, en wij moesten daar maar mee dealen.

Andersom probeerde hij haar ook te laten accepteren dat zij ons niet gelukkig kon maken, dat onze lastigheid een fase was. Tegen haar zei hij dat, hoe dichter een kind bij zijn ouders staat, hoe harder hij ze van zich af moet trappen. Hij hielp haar geduldig, onverzettelijk en met een onwrikbare liefde, en mijn moeder heeft, onzeker als ze was, flink geprobeerd te wrikken.
Maar ook als het over liefde ging, bleek Auke de koppige reus te zijn, die we allemaal kennen. En dat maakte haar gelukkig. Auke maakte haar gelukkig. Ik denk wel eens dat hij ons allemaal een beetje heeft gered. Petra omdat hij haar vrij, verliefd en gelukkig maakte. Mijn moeder had vele demonen, en ik denk dat er maar een man op de hele wereld was die ze aankon. Lachend aankon, met twee vingers in de neus.

En ons, haar zoons, heeft hij gered omdat hun liefde ons ontsloeg van de verantwoordelijkheid over haar levensgeluk, en ons gezamelijke verleden verlicht is, door de wetenschap dat ze Petra's levensverhaal voor zover mogelijk een happy end had.


Auke was een lieve, zachte man. Liefde is eigenlijk het woord dat hem definieert. Typeringen als koppigheid en eigenwijsheid zijn eigenlijk de randverschijnselen van de kern van Auke, namelijk die grote liefde voor de wereld, en het beschermingsinstinct en strijdlust die daaruit voortvloeide. Ook het oor, het oog, en de hand van een lieve man. Met zijn wimpelende vingers kon hij zo liefdevol en met overgave een bloemblad of een meeldraad neerzetten dat deze bijna van het papier af kwam. Tijdens zijn studie werd hem het schaduwen verboden; te onwetenschappelijk, te mooi. Dus deed hij het ‘s nachts.
Langzaam, heel langzaam, begonnen wij van deze lieve, volhardende man te houden.

Zefs op zijn sterbed hield hij nog van zoveel dingen. Van een streling, van een slokje water,  van de knoppen in de bomen, van het geluid van vogels en de stemmen van mensen. En van mijn drie maanden oude zoontje, in wie hij het gezicht van Petra zag, en die ik dus maar even naast hem heb gelegd.

Na Petra's dood heeft Auke nooit meer een serieuze relatie gehad. Als iemand probeerde zijn geest een beetje opener te krijgen, zo van, lang genoeg gerouwd nu, en Petra zou willen dat..., schudde hij alleen meewarig het hoofd. Op haar sterfbed heeft Petra haar broer,  onze Robbert, laten beloven om Auke aan een nieuwe vriendin te helpen, maar dat is niet gelukt. Petra was zijn grote liefde, klaar.

En dus hield hij, ondanks ons verzet, ook van de broertjes van Luyn. Hij had besloten dat wij deugden. Aukes stempel van goedkeuring is wat waard, er zijn hier mensen op wie ik gestemd heb doordat hij zei dat ze deugden. Of ik die zegen van Auke waard was, weet ik niet, maar ik heb me altijd vereerd  gevoeld, dat hij in me geloofde, en geprobeerd de mogelijkheden te zien in mezelf en in de wereld, die hij zag.

Auke, dank je voor alles. Namens mijn broers, maar ook namens Petra, dank je dat je zo lief en zo sterk was. Dank je, dat je ons leven zoveel vrijer en gelukkiger hebt gemaakt. Dank je voor je vertrouwen en je liefde.