Toespraak Frans Martens

In memoriam Auke Bijlsma

Auke was een gewaardeerde en joviale collega, die wars was van bureaucratie.  Zijn hart ging uit naar de wetenschapper  en  de wetenschappelijke commissies  die hij ondersteunde, op het terrein van milieu/natuur  en duurzaamheid.  Dat paarde hij aan uitgesproken opvattingen over de strategische en politieke keuzes die NWO zou moeten maken en die hij ook graag krachtig uitdroeg in het ALW-stafoverleg en in bredere NWO-strategie-bijeenkomsten. Hij combineerde gedurende een geruime periode van zijn loopbaan zijn werkzaamheden bij NWO met het lidmaatschap voor de PvdA van de Gemeenteraad van Amsterdam.  Hij won meestal in debatten,  ook van mij (ik was de laatste 10 jaar zijn manager) maar in de enkele gevallen waarin dat niet lukte bulderlachte hij dat weg door een arm om me heen te slaan en te stellen dat ik toch maar beter kon doen wat hij voorstelde.

Hij begon zijn carrière als beleidsmedewerker bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) in 1988, toen de Stichting Onderzoek der Zee onder de hoede van NWO kwam. In 1994 fuseerde deze stichting met de Stichting voor Aardwetenschappelijk Onderzoek tot de Stichting Geologisch, Oceanografisch, Aardwetenschappelijk  Onderzoek (GOA) en in 1998 fuseerden de aardwetenschappen en de  biologische wetenschappen  tot het huidige gebied Aard- en Levenswetenschappen (ALW). Voor Auke betekende dit laatste, als oprichter en eerste directeur van het Nederlands Instituut voor Biologie (NIBI), in zekere zin een ‘thuiskomst’ bij het hoofdvak van zijn studie, biologie. Hij bleef binnen NWO tot zijn pensionering zijn werkterrein trouw. 
Overigens ging hij op zijn 65e eigenlijk liever nog niet pensioen, zo gehecht was hij aan zijn werk. 
Auke ondersteunde gedurende zijn loopbaan bij NWO met name de zee-onderzoekers en de ecologen. In het begin stond hij mee aan de wieg van een Nederlands onderzoekprogramma aan de Zuidpool; hij was daarbij fanatiek voorstander van het model om als Nederland geen eigen faciliteit op te richten maar samen te werken met andere landen.  De laatste 10 jaar begeleidde hij  programma’s op het terrein aardobservatie vanuit satellieten, van kustonderzoek ( Land Ocean Interactions in the Coastal Zone) en een visserijonderzoekprogramma ( Sustainable Use and Conservation of Marine Living Resources).
Zee en lucht kennen geen grenzen.   Auke was op basis van inhoud, niet alleen op basis van van politieke overtuiging,  misschien Fries, Amsterdammer, Hagenees maar ook een echte Europeaan en maakte ook Brussel onveilig. Hij zette zich vooral in voor Europese programma’s, in het bijzonder voor het thema Environment (incl. Climate Change).  Hij verdiepte zich graag inhoudelijk in de wetenschappelijke ontwikkelingen en in de maatschappelijke noodzaak van goede onderbouwing van beleid , voor Nederland en voor de EU. Mede hierdoor en door zijn krachtige debating stijl slaagde hij er in deze EU-programma’s uitstekend te positioneren voor participatie door Nederlandse wetenschappers op milieuterrein. Die maakten dankbaar gebruik van het voorpostwerk van Auke.  Ook in Brussel wist men dat te waarderen, want hij werd afgelopen jaar door DG Robert Jan Smits van de Europese Commissie gevraagd om een lezing in Brussel te houden voor  het Environmental Committee  over 20 jaar EU-researchbeleid, iets wat hij vol trots heeft gedaan. Binnen NWO nam hij o.a.  deel aan de interne klankbordgroep die de opstelling van de strategienota ‘Groeien met Kennis’  ondersteunde en aan de PIN. 
Hij was van mening dat we als NWO en als wetenschappers in het algemeen veel te kies zijn om te lobbyen en dat we  vaker zouden moeten proberen een rol te spelen in de formulering van programma’s van politieke partijen.
In juli 2011 namen de ALW-collega’s afscheid van Auke met een trip naar zijn geliefde Amsterdam , waaraan hij als geboren Fries  tijdens zijn studie milieubiologie aan de VU zijn hart had verpand. Hij liet ons minutieus  alle plekken in de Nieuwmarktbuurt zien die hij had behoed voor verdwijning  bij de constructie van de Amsterdamse metro. Ondanks zijn duidelijk pacifistische inslag, voerde hij begin 70-er jaren –met succes- fanatiek actie voor het behoud van deze wijk .  Uiteraard moesten we bij die gelegenheid de klok van deze kerk  luiden 
Het zat hem niet mee met zijn gezondheid. Dat hebben we de afgelopen 10 jaar op het werk uiteraard ook op allerlei manieren meegekregen. Met zijn enorme mentale kracht en een schijnbaar onverwoestbaar optimisme wist hij hiervan een aantal keren te revalideren. Met de autologe stamceltransplantatie omstreeks 2003, leek hij er opnieuw minstens 25 jaar tegenaan te kunnen (aldus Auke).   Enkele weken voor zijn formele pensioendatum  bleek dat de ziekte opnieuw, nu op andere plekken in zijn lichaam,  was verschenen. 
Wij  NWO-collega’s herinneren ons  Auke als een hartelijke en opgewekte collega, nog te vers met pensioen om al gewend te zijn aan een aanduiding als ‘oud-collega’.
We zijn hem dankbaar voor wat hij voor de wetenschap gedaan heeft.

Frans Martens